การเรียนกับดนตรีมองเผิน ๆ แล้วอาจจะคิดว่าจะไปด้วยกันได้อย่างไร แต่ถ้าหากได้ลองศึกษาแล้วจะพบว่าดนตรีนั้นไปกับการเรียนด้านวิชาการได้เป็นอย่างดี ความแตกต่างที่ลงตัวนี้ทำให้เด็ก ๆ เกิดการเรียนรู้อย่างที่เราคาดไม่ถึงเลยทีเดียว เพราะดนตรีเปรียบเสมือนบ่อเกิดของ ‘สมาธิ’ และ ‘ความคิดสร้างสรรค์’

อาจารย์สุพาพร กล่าวว่า “จากการศึกษาพบว่า ดนตรีส่งเสริมพัฒนาการทางสมองการเรียนรู้ การใช้จินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ของเด็กโดยตรง กิจกรรมดนตรีและการเคลื่อนไหวจะช่วยพัฒนาสมองซีกซ้ายและขวาให้ทำงานอย่าง สมดุล ขณะฟังดนตรีเด็กจะรู้สึกผ่อนคลายปล่อยความคิดจินตนาการไปตามบทเพลง ซึ่งส่งผลดีต่อสมองซีกขวา ส่วนตัวโน้ตหรือจังหวะเคาะดนตรีจะช่วยกระตุ้นการทำงานของสมองซีกซ้ายด้าน ภาษา คณิตศาสตร์วิทยาศาสตร์ ดังนั้นดนตรีจึงช่วยพัฒนาความฉลาดของเด็กได้อย่างแท้จริง”

งานวิจัยในต่างประเทศมีการระบุตรงกันว่าดนตรีนั้นสามารถช่วยพัฒนาเด็ก ๆ ให้เรียนรู้ได้ไว และมีความคิดสร้างสรรค์ โดยเฉพาะกับเด็กในช่วงอายุแรกเกิด – 6 ปี เพราะในช่วงวัยดังกล่าวเป็นช่วงวัยที่กำลังเรียนรู้ และจดจำสิ่งต่าง ๆ ได้อย่างดี นอกจากนี้ในด้านร่างกายสมองเด็กวัยนี้จะเจริญเติบโตโดยมีการสร้างเครือข่ายของสมองและพัฒนาจุด เชื่อมต่อระบบเซลล์ประสาทมากกว่าช่วงอื่นๆ ของชีวิต หากถูกปิดกั้นหรือไม่ได้รับการส่งเสริมที่ดีในช่วงนี้ ก็จะทำให้เด็กเสียโอกาสในการพัฒนาความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ของตนเองด้วย

นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยนอร์ทเวสเทิร์น ยังบอกอีกว่า “สัญญานของระบบประสาทของเด็กๆที่มีฐานะยากจนมีการประมวลผลในรายละเอียดของเสียงต่างๆอย่างแม่นยำ แต่ความเปลี่ยนแปลงจะเห็นได้ชัดหลังจากที่มีการเรียนดนตรีต่อเนื่องมาแล้วกว่า 2 ปี ซึ่งเธอมั่นใจว่าเด็กๆที่เรียนดนตรีมีระบบประสาทในการตอบสนองต่อเสียงต่างๆ อย่างแม่นยำ และยิ่งเล่นดนตรีหรือเรียนดนตรีมากเท่าไหร่ ผลการตอบสนองก็จะดีขึ้นมากเท่านั้น”

เมื่อดนตรีเข้ามามีบทบาทที่จะช่วยเด็ก ๆ ให้เกิดการเรียนรู้ให้มีประสิทธิภาพสูงสุดแล้ว สิ่งต่อไปที่จะต้องทำคือ การปรับเปลี่ยนสิธีการสอนโดยเพิ่มดนตรีเข้าไปใส่ เพื่อให้เด็ก ๆ เกิดสมาธิและสนุกสนานไปกับการเรียนด้วย

• ดนตรีกับการเรียนรู้ภาษา ดนตรีกับเรื่องของภาษานั้นมีองค์ประกอบที่เหมือนกัน คือ เกิดจากการนำคำที่มีระดับเสียงสูงๆ ต่ำๆ มาเรียงร้อยเข้าด้วยกัน ดังนั้นถ้าหากสอนภาษาผ่านบทเพลงที่มีเนื้อร้องที่เป็นภาษาเหล่านั้นได้จะช่วยให้เด็ก ๆ จดจำและเข้าใจได้ง่ายขึ้นแน่นอน
• ดนตรีกับการเรียนรู้คณิตศาสตร์ คณิตศาสตร์นั้นเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับนามธรรมจึงเป็นสิ่งที่ค่อนข้างยาก การสอนให้เด็กเข้าใจคณิตศาสตร์โดยผ่านทางบทเพลงที่มีเนื้อร้องเกี่ยวกับเรื่องที่จะสอนผ่านบทเพลงที่มีจังหวะและทำนองที่สนุกสนานให้เด็ก ๆ จะช่วยกระตุ้นให้เกิดความสนใจและความเข้าใจในเรื่องของคณิตศาสตร์เพิ่มมากขึ้น
• ดนตรีกับการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ เนื้อหาทางวิทยาศาสตร์ที่เด็ก ๆ ควรรู้ก็คือเรื่องที่เกี่ยวกับธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่อยู่รอบตัว เราสามารถสอนผ่านการฟังเสียงบรรเลงที่มีเสียงธรรมชาติประกอบ เพื่อดึงดูดให้เด็ก ๆ มีความสนใจและจดจำเนื้อหาเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ได้มากยิ่งขึ้น

การสอนสามารถสอนได้อย่างหลากหลายรูปแบบ แม้กระทั่งการนำสิ่งที่ต่างขั้วกันอย่างด้านดนตรีและด้านวิชาการ ก็ช่วยพัฒนาเด็ก ๆ ให้เกิดความรู้ความเข้าใจ และช่วยพัฒนาให้เป็นเด็กที่มีการเรียนรู้ได้อย่างว่องไว และเป็นคนที่มีความคิดสร้างสรรค์อีกด้วย ไม่แน่ถ้าเด็ก ๆ สนใจด้านดนตรีเราอาจจะสนับสนุนเพื่อให้เด็ก ๆ ได้ทำในสิ่งที่ชอบอีกด้วย

มนุษย์เรามีความผูกพันกับดนตรีตั้งแต่อยู่ในครรภ์ “เสียง” การเคลื่อนไหวของอวัยวะในครรภ์คุณแม่ “เสียง” คุณพ่อหรือลุงป้าน้าอาที่มาเล่านิทาน หรือมาเยี่ยมเยือนทักทายบริเวณพุงของคุณแม่ที่เจ้าตัวเล็กอาศัยอยู่ พอลืมตาดูโลกได้สักพัก เจ้ามนุษย์ตัวเล็กก็สามารถจดจำเสียงที่เคยได้ยินได้ดีกว่า สนุกสนานกับเสียงหรือนิทานนั้น ๆ ได้ดีกว่าเรื่องไหน ๆ 1 ความมหัศจรรย์ของร่างกายมนุษย์ที่ปฏิสัมพันธ์กับความงดงามของดนตรีนั้น ทำให้เกิดสีสันของการใช้ชีวิตจริง ๆ ทุกย่างก้าวของชีวิตมักจะมีดนตรีเข้ามาเป็นส่วนประกอบเสมอ จนบางท่านอาจมีปรัชญาในการดำเนินชีวิตว่า “Music is my life.” ดนตรีที่ฉันรัก เทิดทูน และทะนุถนอม

ขณะที่กำลังพิมพ์บทความนี้ ดิฉันได้เปิดบทเพลงคลาสสิกของบีโธเฟนฟังไปด้วย ทำให้ได้ตระหนักว่า เพลง ๆ หนึ่งหรือผลงานดนตรีชิ้นหนึ่งไม่ได้ให้แค่ความเพลิดเพลินกับเรา แต่ทำให้เราได้ทราบถึงที่มาของการประพันธ์ ตลอดจนการตีความอารมณ์เพลงในแต่ละช่วง… ดนตรี จึงไม่ได้มอบแค่สุนทรียภาพทางการได้ยิน แต่ยังมอบวิชาชีวิตด้วย นั่นคือ การวิเคราะห์สถานการณ์ และการเปิดใจทำความเข้าใจมุมมองและความรู้สึกของผู้อื่น ซึ่งเป็นทักษะที่สำคัญต่อการใช้ชีวิตรอดพร้อม ๆ กับอยู่ร่วมกับสังคมได้อย่างสงบสุข

ด้วยดนตรีอยู่รอบตัวเราและมีคุณมากมาย จึงมีนักวิจัยหลายท่านได้ทำการศึกษาประโยชน์ของดนตรี จนเกิดเป็นข้อมูลเชิงประจักษ์ เกิดเป็นศาสตร์ที่เรียกว่า “ดนตรีบำบัด (Music Therapy)” ซึ่งใช้ดนตรีเป็นสื่อกลางในการเสริมสร้างพัฒนาการทางร่างกาย ความคิดจิตใจ และทักษะสังคม ในคนทุกรูปแบบ ทุกวัย ตั้งแต่ผู้คนที่ปกติ ผู้คนที่มีภาวะอารมณ์แปรปรวนเป็นบางจังหวะของชีวิต ไม่สามารถจัดการชีวิตทั้งทางกายและจิตใจได้ดีนัก ไปจนถึงผู้ป่วยหรือผู้ที่ต้องได้รับการอนุบาลให้ความช่วยเหลือเป็นพิเศษ ท่านผู้อ่านอาจสงสัยว่า แล้วผู้มารับบริการการบำบัดจะต้องมีทักษะทางดนตรีมาก่อนหรือไม่ คำตอบคือ… ไม่จำเป็นเลย เพราะในเบื้องต้นนักดนตรีบำบัดจะประเมินปัญหาและพัฒนาการ รวมถึงการประเมินความสามารถทางดนตรีของผู้มารับบริการ พร้อมทั้งตั้งเป้าหมายในการบำบัด จากนั้นพิจารณาเลือกใช้แนวทางดนตรีบำบัด “ที่เหมาะสมกับบุคคล” นั้น เช่น การเขียนเพลง การใช้เพลงเพื่อช่วยกระตุ้นการถ่ายทอดหรือเพื่อการผ่อนคลาย การวิเคราะห์เนื้อหาของเพลง การฟังเพลงหรือใช้เพลงเพื่อการให้การปรึกษา การเรียนรู้การใช้เครื่องดนตรี การแสดงดนตรี เป็นต้น 2 ในเมืองไทย เริ่มมีการเรียนการสอนเรื่องดนตรีบำบัดแล้ว แต่ด้วยความเป็นศาสตร์ใหม่ ที่มีความละเอียดในการปฏิบัติงาน จึงยังไม่มีการสอบใบประกอบเพื่อเป็นนักดนตรีบำบัดอย่างเป็นทางการในไทย ดังนั้น ผู้ที่ใช้ดนตรีเพื่อการบำบัดจึงต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ โดยเฉพาะเรื่องของประโยชน์หรือคุณภาพชีวิตที่ผู้รับบริการพึงได้รับ